Nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm gắn với phát triển kinh tế bền vững

Tại buổi làm việc, Phó Cục trưởng Nguyễn Thị Thu Hằng cho biết, việc nghiên cứu hoàn thiện chính sách, thể chế về giao dịch bảo đảm cần được tiếp cận từ nhiều góc độ, trong đó, bên cạnh góc độ pháp lý truyền thống, cần chú trọng hơn đến góc độ kinh tế, thực tiễn vận hành thị trường, yêu cầu giảm rủi ro, giảm chi phí giao dịch và mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho người dân, doanh nghiệp.

Trao đổi tại buổi làm việc, GS.TS. Lê Quang Cảnh cho rằng, việc nghiên cứu xây dựng một đạo luật chuyên ngành về giao dịch bảo đảm là cần thiết. Bộ luật Dân sự giữ vai trò là luật nền tảng, điều chỉnh các vấn đề chung, mang tính nguyên tắc. Tuy nhiên, giao dịch bảo đảm là lĩnh vực có nhiều yếu tố đặc thù, gắn trực tiếp với tín dụng, đầu tư, huy động vốn, quản trị rủi ro và phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế. Vì vậy, cần nghiên cứu một đạo luật chuyên ngành để điều chỉnh sâu hơn, linh hoạt hơn các vấn đề riêng về tài sản bảo đảm, giao dịch có chức năng bảo đảm và đăng ký biện pháp bảo đảm.

Từ góc độ kinh tế, GS.TS. Lê Quang Cảnh nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi của pháp luật về giao dịch bảo đảm là giảm chi phí giao dịch, giảm bất đối xứng thông tin, giảm rủi ro tín dụng, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng. Một hệ thống giao dịch bảo đảm hiệu quả sẽ giúp bên cho vay kiểm soát rủi ro tốt hơn, giúp bên vay có thêm cơ hội sử dụng tài sản, quyền tài sản hoặc dòng tiền để tiếp cận vốn, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn lực trong xã hội.

Một trong những nội dung trọng tâm được trao đổi là việc mở rộng cách tiếp cận đối với tài sản bảo đảm. Giáo sư cho rằng, trong nền kinh tế hiện đại, giá trị của doanh nghiệp không chỉ nằm ở bất động sản hoặc tài sản hữu hình, mà còn nằm ở động sản, tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ, thương hiệu, dữ liệu, nền tảng số, tài sản hình thành trong tương lai và dòng tiền dự kiến. Đặc biệt, đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, việc pháp luật ghi nhận rộng hơn các loại tài sản, quyền tài sản có giá trị kinh tế và có khả năng chuyển giao sẽ góp phần mở rộng khả năng tiếp cận vốn, giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm truyền thống.

Liên quan đến kinh tế số, GS.TS. Lê Quang Cảnh cho rằng, pháp luật hiện hành còn những khoảng trống nhất định trong việc nhận diện, định giá và xử lý các dạng tài sản mới như dữ liệu số, tài sản số, tài sản mã hóa, chứng khoán kỹ thuật số, stablecoin, tài sản phát sinh từ nền tảng công nghệ hoặc trí tuệ nhân tạo. Do đó, quá trình hoàn thiện thể chế cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ cơ chế pháp lý đối với việc xác định tài sản, định giá tài sản và xử lý tài sản khi các loại tài sản này được sử dụng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ.

Đối với kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, GS.TS. Lê Quang Cảnh gợi mở hướng nghiên cứu đối với các tài sản gắn với tín dụng xanh như tín chỉ carbon, chứng chỉ sử dụng năng lượng tái tạo, quyền phát thải, quyền khai thác hoặc sử dụng tài nguyên trong mô hình kinh tế tuần hoàn. Theo ông, đây là những dạng tài sản ngày càng đóng vai trò quan trọng trong huy động vốn cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh thân thiện với môi trường; do đó, Việt Nam cần tham chiếu kinh nghiệm quốc tế để có khung pháp lý phù hợp, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

GS.TS. Lê Quang Cảnh, Viện trưởng Viện Phát triển Bền vững, Đại học Kinh tế Quốc dân

Một nội dung đáng chú ý khác được GS.TS. Lê Quang Cảnh đề cập là cần chuyển từ cách tiếp cận giao dịch bảo đảm dựa trên hình thức sang cách tiếp cận dựa trên chức năng kinh tế. Theo đó, điều quan trọng không chỉ là giao dịch được gọi tên như thế nào, mà là giao dịch đó có chức năng bảo đảm thực hiện nghĩa vụ hay không. Cách tiếp cận này phù hợp hơn với thông lệ quốc tế, đồng thời cho phép pháp luật bao quát các giao dịch có chức năng bảo đảm như cho thuê tài chính, chuyển giao quyền đòi nợ hoặc các thỏa thuận khác nhằm bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Bên cạnh đó, cũng cần nghiên cứu mô hình cho vay dựa trên dòng tiền, nhất là đối với doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Theo ông, nhiều doanh nghiệp có thể không có nhiều tài sản hữu hình, nhưng lại có mô hình kinh doanh, dòng tiền, khả năng tạo doanh thu và tài sản hình thành trong tương lai. Nếu có cơ chế pháp lý phù hợp, việc ghi nhận và đánh giá dòng tiền trong giao dịch bảo đảm có thể góp phần hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn.

Về đăng ký biện pháp bảo đảm, GS.TS. Lê Quang Cảnh cho rằng, cần nghiên cứu mô hình đăng ký dựa trên nền tảng số, điện tử, mang tính tập trung, công khai, minh bạch và dễ tiếp cận. Hệ thống đăng ký hiệu quả sẽ góp phần giảm chi phí thẩm định, chi phí kiểm tra thông tin, giảm rủi ro giao dịch và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tín dụng. Trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số, hoạt động đăng ký cần hướng tới trực tuyến toàn trình, có khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu với các hệ thống thông tin liên quan.

Trao đổi tại buổi làm việc, Phó Cục trưởng Nguyễn Thị Thu Hằng ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến trao đổi, gợi mở của GS.TS. Lê Quang Cảnh đã bổ sung góc nhìn kinh tế quan trọng cho quá trình nghiên cứu, hoàn thiện thể chế về giao dịch bảo đảm, trong đó có nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu như nhận diện tài sản, định giá, đăng ký và xử lý các loại tài sản mới; mô hình đăng ký tập trung; giao dịch dựa trên dòng tiền; tài sản số, dữ liệu, tài sản trí tuệ và các quyền tài sản phát sinh trong nền kinh tế hiện đại. Đây là là cơ sở tham khảo quan trọng để Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước tiếp tục nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện thể chế về giao dịch bảo đảm trong thời gian tới./.

Nguyễn Xuân Phong

Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước